كه هنگام اقامه نماز هيچ كار ديگرى انجام نمىدهد ؛ چرا كه همه ابواب ربوبيت عبارتند از : ثناى پروردگار بنا به داعى عبوديت . به همين خاطر انسان نمىتواند در ابتدا اين كار را جز به صورت اختصار انجام دهد . ازاين‌رو ناگزير بايد به نحو عبوديت قلب خويش را بر ثناى او حاضر نمايد . به‌طورى كه در تمام نماز و عبادت خويش متوجه وى ( خدا ) باشد . چنان‌كه پيامبر ( ص ) اين‌گونه پروردگارش را پرستش نمود و فرمود : لا أحصي ثناء عليك انت كما أثنيت على نفسك « 1 » وقتى هم كه اين‌گونه ثنا و بندگى به صورت ملكه قلب تو درآمد و چهل روز به اين كار ادامه دادى ، به مرتبه دوم مىرسى . مرتبه دوم [ حضور قلب در ثناى پروردگار به صورت تفصيلى ] عبارت است از حضور قلب در ثناى پروردگار به صورت تفصيلى و بنابه داعى عبوديت ؛ زيرا بديهى است كه سلب ثنا صحت دارد ؛ مگر اينكه به آنچه كه با ان ثنا مىشود ، التفات شود . ازاين‌رو اين مرتبه متوقف است بر شناخت ثنا و انواع ، جزئيات ، و اجزاى ان كه انها را در « منزل تفكر » بيان كرده‌ام . ( و در صورت لزوم ) به ان رجوع كنيد . اگر اين حالت هم در چهل روز يا بيشتر به صورت ملكه درآمد ، كار به مرتبه سوم رسيده است . مرتبه سوم [ حضور قلب به اينكه ثنا و عبوديت ، با حضور ثنا شونده انجام مىگيرد ] عبارت است از حضور قلب به اينكه ثنا و عبوديت ، با حضور ثنا شونده هو معبود انجام مىگيرد . همچنان‌كه پيامبر ( ص ) فرمود : انك تراه فان لم تكن تراه فانه يراك « 2 » جمله اخير اين عبارت دال بر اين است كه بايد به حضور خويش در محضر معبود التفات نمايى و اين امر بسيار آسان‌تر است ؛ زيرا علم نفس به

--> ( 1 ) . مستدرك الوسائل ، ج 4 ، ص 321 . ( 2 ) . اعلام الدين ، ص 121 .